حميد ضياييپرور:يكي از اشكالاتي كه به رسانههاي الكترونيك گرفته ميشود ميزان فراگيري اين دسته از رسانههاست.بر همين اساس گفته ميشود كه رسانههاي الكترونيك قادر نيستند همه اقشار جامعه را تحت پوشش خود قرار دهند، بلكه آنها حداكثر ميتوانند قشر متوسط به بالاي جامعه را مخاطبان خود فرض كنند؛ ]]>
چرا كه طبقه فقير جامعه كه قدرت خريد رايانه و توان پرداخت هزينههاي اشتراك اينترنت را ندارند اصولا امكان دستيابي به اين دسته از رسانهها را ندارند تا تحتتأثير و نفوذ آنها قرار گيرند. البته اين اشكال واردي است چرا كه تا زماني كه ضريب نفوذ اينترنت و رايانه در جوامع در حال توسعه به حد كافي افزايش نيافته نميتوان اطمينان داشت كه همه گروههاي اجتماعي تحت پوشش اين رسانهها قرار گيرند.
با اين وجود از اين نكته نميتوان غافل شد كه رسانههاي الكترونيك محدوديتهاي رسانههاي چاپي در محدوديت تيراژ، محدوديت حجم صفحات چاپي و محدوديت دسترسي در يك روز خاص به نسخه منتشر شده را ندارند. رسانههاي سايبر مخاطباني در تمام جهان دارند؛ بهعنوان مثال سايت خبرنگار به آدرس reporter.ir اگر چه به زبان فارسي و براي مخاطبان ايراني منتشر ميشود اما هر روزه خوانندگاني از استراليا، آمريكا، ژاپن، سوئد، امارات و چين دارد. در حالي كه نوشتههاي چاپي چنين گسترهاي از مخاطبان را پوشش نميدهند. در رسانه سايبر چيزي به نام محدوديت تيراژ وجود ندارد و هر تعداد از مخاطبان در هر زمان ميتوانند از محتواي توليد شده و منتشر شده در آن استفاده كنند.
مفهوم تيراژ جاي خود را به مفهوم جديدي به نام بازديدكننده داده است. البته ممكن است رسانههاي پرمخاطب گاهي اوقات بهدليل هجوم انبوه بازديدكنندگان در زمانهاي خاصي با محدوديت پهناي باند در سرور مواجه شوند كه معمولا اين نوع مشكلات موقتي است و قابل مقايسه با اتمام نسخههاي چاپي يك روزنامه نيست.
از سوي ديگر، رسانههاي سايبر قادرند در هر لحظه از شبانه روز در دسترس مخاطبان باشند، ديگر نيازي به باز بودن كيوسك مطبوعاتي نبوده و پاسخ منفي براي دريافت يك نسخه از روزنامه معني نخواهد داشت. حتي دسترسي به مطالب آرشيوي يك رسانه نيز به راحتي امكان پذير است بهخصوص اگر وب سايت يك نشريه آنلاين مجهز به يك موتور جستوجوي قدرتمند داخلي يا سيستم آرشيو قوي باشد، به سرعت ميتوان به مطالب قبلي نشريه دسترسي پيدا كرد.
همچنين محتوا در رسانه الكترونيك هرگز نميميرد، ميگويند عمر روزنامه يك روز است و كمتر كسي مايل به دريافت روزنامه روز گذشته است، اما در رسانههاي جديد مقالات و مطالبي كه ماهها و حتي سالها پيش منتشر شده هنوز بازديدكننده دارد، علت اين موضوع نيز اين است كه رفتار بسياري از كاربران اينترنت بهخصوص كاربران ايراني در فضاي مجازي براساس جستوجو شكل ميگيرد، به همين خاطر هم هست كه مثلا مطلبي كه 2 سال پيش در وب سايت يك نشريه مانند همشهري منتشر شده كماكان بازديدكننده دارد و امكان دسترسي به آن براي مخاطبان به همان اندازه مطلب امروز همشهري است. اين يكسانسازي در سطح و امكان دسترسي به مطالب يك رسانه در هيچ دورهاي از تاريخ رسانهنگاري در دنيا سابقه نداشته است.
مشكل شكاف ديجيتال كه بهعنوان نقطه ضعف رسانههاي سايبر مطرح ميشود البته يك مشكل جهاني است و يونسكو و اجلاس جهاني جامعه اطلاعاتي WSIS نيز به آن توجه داشتهاند، اين مشكل در كشورهاي در حال توسعه حادتر است. به همين جهت برخي طرحها مانند طرح لپ تاپهاي 100 دلاري از سوي يونسكو دنبال ميشود يا در جوامعي مانند هندوستان، طرح كيوسكهاي اينترنتي روستايي به اجرا درآمده تا ميزان دسترسي گروههاي فقير به اين رسانه و فناوري و سرويسهاي مبتني بر آن افزايش يابد.
در حال حاضر ضريب نفوذ اينترنت در جهان بهطور متوسط 9/21درصد است. طبق گزارشهاي منتشره ITU آفريقا با 3/5 درصد و آسيا با 3/15درصد ضريب نفوذ كمترين ميزان دسترسي به اينترنت را داشته اند، اما همين نسبت در مورد ايران در ماه مارس 2008 به 9/34درصد معادل 23 ميليون نفر رسيده است. به عبارت بهتر هم اكنون 23 ميليون نفر از شهروندان ايراني به اينترنت و رسانههاي الكترونيك دسترسي دارند. بررسي روند مذكور نشان ميدهد كه اين ضريب بهطور متوسط طي دهه گذشته هر 3 سال 2 برابر شده است.
و اما آخرين نكته درخصوص فراگيري و دامنه نفوذ رسانههاي الكترونيك مربوط به كيفيت مخاطبان اين دسته از رسانههاست. بهطور طبيعي مخاطبان رسانهها از سطح اطلاعات بالاتري به نسبت ساير اقشار برخوردارند اما مخاطبان رسانههاي الكترونيك را ميتوان جزو گروههاي مرجع محسوب كرد؛ گروهي كه بر ساير گروههاي اجتماعي تاثيرگذار بوده و محل رجوع افراد پيراموني خود هستند.
بر اين اساس مطالب رسانههاي الكترونيك اگر چه مستقيما توسط گروههاي مرجع دريافت ميشود اما بهطور غيرمستقيم به ساير گروههاي جامعه نيز منتقل ميگردد. بدين ترتيب در يك جريان دو و چند مرحلهاي انتقال اطلاعات و ديدگاهها و رسانههاي سايبر بخش عمدهاي از اقشار اجتماعي را تحت پوشش قرار ميدهند.
شايد به همين دليل است كه احتمالا شما خبر تاپي كه منحصرا در يك رسانه الكترونيك فارسي منتشر شده به فاصله كمتر از يك شبانه روز از زبان سلماني محل ميشنويد!
]]>
